Nganalisis Ciri-Ciri Struktur Biantara

 a. Ngaidentifikasi Ciri-Ciri Biantara

Istilah "biantara" dina basa Indonesia disebut pidato atawa orasi, nyaéta kagiatan  nyarita di hareupeun balaréa pikeun nepikeun hiji maksud atawa informasi anu penting. Biantara atawa pidato bisa dilaksanakeun dina situasi formal bisa ogé informal.  

Dina biantara aya tilu hal anu kaasup penting, nyaéta;

1. nu biantara

2. materi biantara

3. pamiarsa (balaréa) 

Jalma anu ahli dina biantara atawa pidato disebutna orator. Mun geus biantara, orator biasana perténtang, jeung pikaresepeun, matak genah nu ngadéngékeuna. Materi biantara bisa rupa-rupa, upamana waé ngeunaan;

1. pulitik

2. ékonomi 

3. atikan

4. seni

5. téknologi, jeung 

6. agama.

Eusi matéri biantara bakal gumantung kana tujuan jeung saha pamiarsana. Pamiarsa nu ngadangukeun ogé rupa-rupa umurna, bisa barudak, rumaja, jeung kolot; bisa rupa-rupa kelompokna saperti ibu-ibu pengajian, bapa-bapa, atawa campur. Tangtu wae materi biantara ogé kudu diperhatikeun.

Aya opat aspék nu kudu diperhatikeun  dina biantara, nyaéta wirahma, wirasa, wiraga jeung wibasa (4W)   

1.Wirahma, patali jeung ucapan tur lentong. waktu biantara, ucapan kudu béntes jeung lentongna jéntré. Urang kudu apal iraha waktuna ucapan bedas, jeung iraha ucapa kudu alon. 

2.Wirasa, patali jeung ngawasa tur ngajiwaan eusi biantara. écés dina nepikeun eusi biantara, biasana  mah direumbeuy ku gaya basa, purwakanti, jeung pakeman basa saperti babasan jeung paribasa. Dina nepikeun  biantara kudu ngaguluyur, eusina kudu diluyukeun kana tingkat intelektual pamiarsa.  

3.Wiraga, nyoko kana pasemon jeung sikep awak. Pasemon kudu marahmay, sorot panon diusahakeun sumebar ka pamiarsa. Tagog, rigig, jeung réngkak kudu alus  tur marenah. 

4.Wibasa, nyoko kana pilihan kecap anu marenah jeung adegan basa anu bener. nempatkeun gaya basa, purwakanti, jeung pakeman basa kudu merenah sangkan pikatajieun. Bisa ogé nyelapkeun banyol atawa humor. Kecap-kecap anu dipaké kudu ngaruntuy jeung ngéntép seureuh.  Ulah réa sumpang-simpang ka ditu ka dieu teu puguh.       

 

b. Niténan Struktur Biantara

Biantara atawa téks biantara ngabogaan struktur nu has, nyaéta

1. Bubuka ; 

- salam bubuka, 

- eusi bubuka

2. Pedaran eusi; 

- ngawawarkeun / déklaratif 

- ngageuing / aklamatif

- méré pituduh  / impératif 

- mangaruhan / persuasif

3. Panutup; 

- eusi panutup

- salam panutup

Nilik kana wangun jeung eusina, téks biantara  "Cai Dina Angen-Angen Urang Sunda" téh struktur atawa adegana kieu; 

1). Bubuka

Bagian bubuka ngurung salam bubuka  jeung eusi bubuka. Salam bubuka biasana nepikeun salam tur muji  sukur  ka Pangeran atawa Gusti Alloh SWT. Ilaharna saméméh biantara sok ngucapkeun salam. Malah dina biantara formal sok diucapkeun salam ti rupa-rupa agama. 

Ari conto téks biantara di luhur maké salam saperti ieu di handap; 

"Assalamu’alaikum Wr. Wb."

"Sampurasun," 

Aya ogé nu sok ngadugikeun solawat jeung salam ka Kangjeng Nabi Muhammad SAW, gumantung saha hadirinna. lian ti éta, dina bubuka ogé biasana mah dibéjakeun jejer atawa téma anu rek ditepikeun dina biantara. 

Dina téks biantara di luhur, bubuka ditepikeun dina dua paragrap pangjajap, anu dipiheulaan ku kalimah panghormat. Ucapan panghormat ditepikeun ka girang pangajén jeung hadirin. Pangjajapna ditepikeun dina dua paragrap, nyaéta: 

1. Puji sukur ka Gusti Anu Maha Suci sarta solawat ka Kangjeng Nabi Muhammad SAW, jeung 

2. Ngabejakeun jejer biantara nu rek ditepikeun ngeunaan "Cai Dina Angen-Angen Urang Sunda"   

 

 2). Pedaran Eusi 

Pedaran eusi nyoko kana bagian biantara anu eusina nepikeun maksud atawa informasi anu dibiantarakeun.

ari sipat eusi biantara aya opat rupa, nyaéta; 

- méré béja, ngawarkeun / déklaratif

- ngageuing / aklamatif

- méré pituduh  / impératif 

- mangaruhan / pérsuasif

    Eusi biantara "Cai Dina Angen-Angen Urang Sunda" leuwih muser kana ngawawarkeun jeung ngageuing.

 

Dumasar teksna, eusi biantara "Cai Dina Angen-angen Urang Sunda" dipidangken dina 6 paragrap, nyaéta paragrap 3 nepi ka paragrap 8.

paragrap 3       : eusina ngeunaan harti jeung pentingna cai keur urang Sunda nepi ka méré ngaran  tempat ogé maké kecap cai atawa patali jeung cai.  

 

paragrap 4       : eusina ngeunaan ngaran tempat bari teu merhatikeun kasang tukang sajarah.

 

paragrap 5       : eusina ngeunaan nu ngatur cai di sawah di lembur nu disebut ulu-ulu.

 

paragrap 6       : eusina ngeunaan raketna manusa jeung alam, kaasup cai, nepi ka muncul paribasa "ka cai jadi saleuwi, ka darat jadi salebak".

 

paragrap 7       : eusina ngeunaan pentingna cai nepi ka aya  kacapangan "lamun leuweung dibukbak, hirup bakal balangsak" leuweung teh sumberna cai, lamun tatangkalan dituaran,  walungan jadi saat. lamun hujan, gawir urug (longsor), jalan kakeueum, walungan caah (banjir) 

 

paragrap 8       :  eusina ngeunaan awal ciatah dijualan pikeun nginum, mimitina tina gagasan Tirto Utomo ti Wonosobo, anu ayeuna jadi milyarder lantaran boga pabrik cai kemasan.      

 

 

3) Panutup 

bagian panutup ngurung eusi nu mangrupa kacindekan jeung salam penutup. bagian kacindekan  nyoko kana kacindekan tina eusi biantara, malah sok dibarengan ku du’a.

 

dina paragrap 9 ditepikeun kacindekan ngeunaan cai gedé gunana pikeun kahirupan lamun dipiara, tapi lamun teu dipirosea bakal jadi mamala ka manusa. bagian panutup sok ditepikeun  ogé sanduk-sanduk menta dihampura. Ari sababna , nu biantara handap asor tur teu sombong,   ngaku kana kakurangan jeung kasalahan diri, tur lain ahlina. Ieu di handap ucapan menta dihampura anu diteikeun dina wangun sisindiran.

 

beunteur desa kasorogok 

pelmna karasa baé

seeur basa anu nyogok

tebih tina basa saé

 

 

cantigi di alun-alun

dicacar dapuranana

mugi agung cukup lumur

neda jembar hampurana

 

 

Jaba ti éta dina bagian panutup biantara sok dideudeul oge ku du’a sangkan nu biantara jeung nu ngaregepkeun biantara  aya dina kasalametan jeung kabagjaan. Kana bagian panutup  kaasup ogé salam panutup, nyaéta ucapan salam minangka ciri yén biantara geus lekasan, malah bisa jadi ditutup ku moto geura tengetan contona ieu di handap           

"Wassalamu’alaikum warohmatullohi wabarokaatuh"

"Hurip Sunda!"

 

c. Ngaguar Padika Jeung Gaya Biantara

Dina biantara aya rupa-rupa padika jeung gaya. padika biantara mangrupa cara-cara jeung léngkah dina waktu biantara. ari gaya biantara mangrupa lagam jeung sipat dina waktu biantara. 

1) padika biantara 

aya opat padika dina biantara, nyaéta dadakan, catetan ringkes, naskah jeung talaran. 

a) biantara dadakan (impromtu) nyoko kana cara biantara  nu ngadadak, henteu tatahar heula, tur teu maké naskah. Waktu biantara dadakan , nu biantara ditodong sangkan biantara harita  kénéh (improvisasi) ku ngandelkeun kaweruh jeung kanyahona. Ku lantaran ngadadak, eusi  biantara sok pondok,  jejerna bebas,  tur réngsé dina waktu nu geus ditetepkeun. Najan kitu aya   hengkérna, ilaharna eusi biantara bisa ngacacang kamana karep  tur kurang ngéntép seureuh.

b) biantara catetan ringkes (ékstemporan) nyoko kana cara biantara bari nempo rangkay atawa  runtuyan singget tina hal-hal penting nu dibiantarakeun. Eusi biantara ngéntép seureuh (terpola). kahengkeran ieu cara, nu biantara teu kaur nempo wae catetan atawa runtuyan biantara.  

c) biantara naskah (manuskrip) nyoko kana biantara ku cara maca naskah. ilaharna biantara  nu sifatna resmi atawa formal.  Tujuanana pikeun ngurangan kasalahan waktu biantara. atuh saméméhna kudu dijieun heula naskahna.  munasabah lamun eusi biantara leuwih jéntré eusina,  ngaguluyur, tur leuwih ngéntép seureuh. ku lantaran bari maca naskah. Cara biantara naskah matak pikaboseneun. 

d. biantara talaran (memoriter) nyoko kana biantara  kucara ditalar atawa dihapalkeun heula naskahna. Eusi biantara bisa ngaguluyur tur ngentep seureuh ieu biantara teh bisa ngalatih ingetan nu biantarana. Ari hengkerna, ku lantaran beunang ngapalkeun, bakal kaciri arapap-eureupeup mun nu biantara poho.     

 

  2)  gaya biantara nyoko kana lagam, sikep jeung paripolah, nu biantara. bisa dipangaruhan ku kamampuh nu biantarana. aya genep gaya biantara saperti ébréh  di handap.

a) lagam biantara agama (religius) nyoko kana gaya biantara kaagamaan saperti ceramah agama, hutbah, atawa pangajian.

b) lagam biantara agitator nyoko kana gaya biantara anu ditepikeun kalawan agresif, persuasif, jeung politis. ilaharna dina kagiatan anu udaganana mangaruhan balaréa, umpamana waé  kampanyeu.

c) lagam biantara atikan, (didaktik) nyoko kana gaya biantara ngajar di kelas, sipatna ngabejaan, ngalatih, jeung ngawurukan. ilaharna biantara anu ditepikeun ti guru ka muridna, jeung ti saluhureun ka sahandapeun.

d) lagam biantara guneman (konversasi) nyoko kana gaya biantara anu ditepikeun kalawan antaré, écés jéntré, tur ngéntép seureuh siga keur paguneman. Ilaharna biantara dina kagiatan rapat, riungan, atawa seminar, nu kawatesanan. 

e) lagam biantara sentimentil nyoko kana biantara nu sipatna ngajen tur meunteun kaunggulan atawa kahéngkéran  hiji hal. Eusi biantara bisa ngeunaan kabungah saperti dina seserahan atawa kasedih saperti dina kapapaténan.   

 

f) lagam biantara téater nyoko kana gaya biantara anu sipatna saperti aktor metakeun pagelaran drama atawa teater. ilaharna anu biantara nembongkeun pasemon, rengkak,jeung lentong anu diluyukeun kana eusi biantara.  

 

Pancén hidep

pikeun maham ngeunaan biantara, pék jawab sakur pananya ieu di handap.

1. antara padika biantara jeung gaya biantara téh aya bedana. tetelakeun bedana padika jeung gaya biantara 

2. biantara téh ilaharna dimimitian ku salam jeung ditungtungan ku salam. tetelakeun sasaruaan jeung bedana salam bubuka jeung salam panutup.

3. kumaha bedana padika biantara catetan ringkes jeung padika biantara talaran?

4. kumaha bédana biantara lagam atikan jeung lagam agama?

5. saha waé anu kawéntar alus tur dipikaresep biantarana, boh dina widang agama atawa widang atikan boh dina widang pulitik?